Rahim İçi Araç (Spiral / RİA) Nedir?
Halk arasında genellikle "Spiral" olarak bilinen Rahim İçi Araç (RİA), rahim içerisine yerleştirilerek istenmeyen gebelikleri önleyen, küçük, esnek ve genellikle "T" şeklinde tasarlanmış plastik bir medikal cihazdır. Günümüzde modern doğum kontrol (aile planlaması) yöntemleri arasında %99'un üzerinde koruyuculuğuyla en güvenilir, en pratik ve en çok tercih edilen yöntemlerden biridir.
Spiralin en büyük avantajlarından biri, bir kez takıldıktan sonra günlük olarak hatırlanması gereken bir ilaç (doğum kontrol hapı gibi) içermemesi ve çıkarıldığı an kadının doğurganlığının hızla eski haline dönmesidir. Temel olarak spiral, rahim içini spermler ve döllenmiş yumurta için elverişsiz hale getirerek gebeliği engeller. Spiraller, içerdikleri etken maddeye göre iki ana gruba ayrılır: Bakırlı Spiraller ve Hormonlu Spiraller.
Bakırlı Spiraller (Hormonsuz RİA)
Plastik "T" gövdesinin üzeri ince bakır tellerle sarılmış olan geleneksel spirallerdir. Hormon içermezler. Gövdesindeki bakır iyonları rahim içine yavaşça salınarak sperm hücrelerinin hareketliliğini bozar ve yumurtayı dölleme yeteneklerini ortadan kaldırır. Döllenme kazara gerçekleşse bile, rahim iç zarının yapısını değiştirerek embriyonun tutunmasını engeller.
- Avantajları: Hormon içermediği için sistemik yan etkileri yoktur. Kilo aldırmaz. Taktırıldıktan hemen sonra korumaya başlar ve türüne göre 5 ile 10 yıl arasında koruma sağlar. Emziren anneler için son derece güvenlidir.
- Dezavantajları: Bazı kadınlarda adet kanamalarının miktarını ve süresini bir miktar artırabilir, adet sancılarını (dismenore) şiddetlendirebilir.
Hormonlu Spiraller (Mirena vb.)
Gövdesinde bakır yerine "Levonorgestrel" adı verilen bir progesteron hormonu rezervuarı barındıran modern spirallerdir. Bu hormonu rahim içine günlük olarak çok küçük ve düzenli dozlarda salgılarlar. Hormonlu spiral, rahim ağzındaki salgıyı (mukusu) kalınlaştırarak spermlerin rahim içine geçişini tamamen engeller ve rahim iç zarını incelterek gebeliğe elverişsiz hale getirir.
- Avantajları: Gebelikten korumanın yanı sıra tedavi edici bir yönü vardır. Adet kanamalarını önemli ölçüde azaltır, hatta bazı kadınlarda tamamen kesebilir. Bu nedenle aşırı kanaması olan, miyom veya anemi (kansızlık) problemi yaşayan hastalarda ilk tercih edilen yöntemdir. Genellikle 5 yıl koruma sağlar.
- Dezavantajları: İlk birkaç ay ara kanamalar (lekelenmeler) yapabilir. Hormon sadece rahim içinde kalsa da, çok hassas kişilerde hafif göğüs hassasiyeti veya baş ağrısı yapabilir.
Spiral Nasıl Takılır? Acı Verir mi?
Spiral taktırmak, sanıldığının aksine ameliyathane şartları gerektirmeyen, poliklinikte jinekolojik muayene masasında gerçekleştirilen oldukça kısa ve pratik bir işlemdir. İşlem genellikle rahim ağzının fizyolojik olarak bir miktar açık olduğu ve gebelik ihtimalinin sıfırlandığı adet kanamasının 3. veya 4. günlerinde yapılır.
Takılma Süreci:
- Öncelikle ultrason ile rahim boyutu, yapısı ve konumu değerlendirilir.
- Spekulum yardımıyla vajina açılarak rahim ağzı antiseptik solüsyonlarla temizlenir.
- Rahim ağzı özel bir aletle hafifçe tutularak düzleştirilir. Spiral, kendi ince ve steril tüpü (aplikatörü) içerisinde vajinadan geçirilerek nazikçe rahim içine yerleştirilir.
- Yerleştirildikten sonra tüp çekilir ve "T" şeklindeki kollar rahim içinde açılarak tam yerine oturur. Spiralin ucundaki ip, rahim ağzından 1-2 cm dışarıda kalacak şekilde kesilir. Bu ip, daha sonra spirali çıkarırken hekime kolaylık sağlaması içindir.
İşlem toplamda 3-5 dakika sürer. Takılma esnasında çoğu kadın adet sancısına benzer kramp tarzında anlık bir sızı hisseder. Şiddetli bir ağrı beklenmez, ancak hassas hastalarda işlem öncesinde ağrı kesici veya bölgesel lokal anestezi (sprey/jel) kullanılabilir.
Spiralin Koruyuculuk Oranı Nedir?
Spiraller, insan hatasına yer bırakmayan yöntemlerdir (hapı unutma, prezervatifin yırtılması gibi riskler yoktur). Bu nedenle etkinlik oranları çok yüksektir. Hem bakırlı hem de hormonlu spirallerin gebeliği önleme başarı oranı %99'un üzerindedir. Hormonlu spirallerin koruyuculuk oranı tüplerin bağlanması (cerrahi yöntem) ile hemen hemen aynı seviyededir.
Spiral Kimler İçin Uygun Değildir?
Çok güvenilir bir yöntem olmasına rağmen bazı durumlarda spiral kullanılması sakıncalıdır:
- Mevcut veya şüpheli gebelik durumu olanlar.
- Aktif vajinal veya pelvik enfeksiyon (PID) geçirenler.
- Tanısı konmamış anormal vajinal kanaması olanlar.
- Rahim içinde şekil bozukluğu (perde, bölme, çift rahim) veya rahim içini dolduran büyük miyomları olanlar.
- Bakır alerjisi olanlar (Bakırlı spiral takılamaz, hormonlu tercih edilebilir).